Generatiedenken is het woekerend onkruid van de sociale wetenschappen. En van arbeidsmarktonderzoek in het bijzonder. Het verspreidt zich als een malle in het publieke en politieke debat en het is vrijwel onmogelijk om het met wortel en tak uit te roeien. Zo, dat is er uit.
In de afgelopen weken riep de fractievoorzitter van de VVD, Ruben Brekelmans, in een lezing iets over dat het eigenlijk niet kon. Dat vers gediplomeerde jonge mensen bij het betreden van de arbeidsmarkt maar 4, of zelfs maar 3 dagen gingen werken. Ook als ze helemaal geen zorgen hadden voor kinderen, of een andere goede smoes. Aldus VVD’er Ruben Brekelmans.
Koekoeksklokken
Hij formuleerde het wel vrij precies, had het over starters en jonge mensen op de arbeidsmarkt. Maar in de discussie die er op volgde, bijvoorbeeld op social media, kwamen alle generatiedenkers ook weer als kleine vogeltjes uit hun koekoeksklokken gefloept.
Koekoek! We zien toch allemaal om ons heen dat de jeugd van tegenwoordig een heel ander werkethos heeft dan de leeftijdscohorten ervoor? En ze gebruiken dan het woekerende onkruid woord ‘generaties’ in plaats van leeftijdscohorten. En nog erger, ze gebruiken de inmiddels danig ingeburgerde termen waar journalisten en politici ook zo dol op zijn: Gen Z, Millennials en Boomers.
‘Termen als GenZ zijn bedacht door broddelwetenschappers.’
Die termen zijn bedacht door broddelwetenschappers die uit alle macht hebben geprobeerd om onderscheidende groepskenmerken te vinden voor leeftijdscohorten. En ze hebben die leeftijdscohorten naampjes gegeven. En de hypothese van die wetenschappers is dan dat ze significante verschillen kunnen vinden tussen die groepen. Bijvoorbeeld dat Millennials andere deeltijdvoorkeuren zouden hebben dan Gen Z’ers.
Naampjes geven
Nou is het stellen van een hypothese voor verschillen in groepskenmerken natuurlijk geen probleem. Sociale wetenschappers doen niets anders. Ze onderzoeken verschillen tussen mannen en vrouwen, jongeren en ouderen, theoretisch en praktisch opgeleiden, Rotterdammers en Amsterdammers, stedelingen en plattelanders. En dat is prima, want zo kunnen we de wereld en de mensen om ons heen beter begrijpen.

Hypotheses stellen voor verschillen in groepskenmerken is het probleem niet.
Maar het vergelijken van groepen Millennials en Gen Z’ers als leeftijdscohorten (nooit generaties zeggen!) is wetenschappelijk problematisch, vooral wanneer je geïnteresseerd bent in de voorkeuren en het gedrag van ‘starters op de arbeidsmarkt’. Ga maar na, in het hier en nu zijn Gen Z’ers natuurlijk geen starters. Dat waren ze een jaar of 25 à 30 geleden.
Broddelwetenschap
Dus wanneer je het arbeidsethos van Millennials en Gen Z’ers op een wetenschappelijk verantwoorde manier wilt vergelijken, heb je empirische informatie van 30 jaar geleden nodig over het gedrag en voorkeuren van Gen Z’ers. Koekoek! Die heb je meestal niet (lees: hoogst zelden). En er zijn dus broddelwetenschappers die dan vasthouden aan het generatieframe en informatie over de voorkeuren en gedrag van GenZ’ers in het hier en nu gebruiken om die te vergelijken met de voorkeuren en gedrag van Millennials.
Koekoek! Dan doe je dus onderzoek naar leeftijdsverschillen. Of verschillen in levensfase. Toch worden de resultaten, zelfs in wetenschappelijke tijdschriften gepresenteerd als gevonden ‘generatieverschillen’.
Leeftijd, levensfase of cohort?
Heel af en toe doet een onderzoeker wel een serieuze poging om ‘echte’ verschillen tussen leeftijdscohorten te vinden. Bijvoorbeeld op basis van langlopend (>30 jaar) onderzoek naar de voorkeuren en gedrag van mensen op de arbeidsmarkt. En dan moet je veronderstellingen maken over waaraan je verschillen tussen mensen kunt toeschrijven en daarop gebaseerde methodologische keuzen maken. Hebben de gevonden verschillen te maken met leeftijd, levensfase of met het leeftijdscohort?
De weinige gevonden effecten zijn altijd klein.
Het ‘econometrische’ probleem is dan dat de variabelen leeftijd en levensfase samen een vrij goede voorspeller zijn voor de variabele leeftijdscohort. En voor dat probleem is een methodologische oplossing, waar ik de lezer nu niet mee zal vermoeien. Met die methode kan dan het effect van leeftijdscohort zo goed mogelijk geïsoleerd (geïdentificeerd) worden. De gevonden effecten voor leeftijdscohorten verschillen dan soms significant van 0, maar meestal niet. De weinige gevonden effecten zijn dus altijd klein.
No future!
Koekoek! Zie je wel, generatieverschillen bestaan wel degelijk. Ja dat klopt in de zin dat je significante verschillen kunt vinden tussen leeftijdscohorten. Maar die verschillen zijn dan voor een deel toe te schrijven aan gewijzigde omstandigheden. Het maakt bijvoorbeeld voor starters op de arbeidsmarkt nogal wat uit hoe de economie en arbeidsmarkt erbij staan.
Mensen die net zo oud zijn als ik kwamen als jongere in de no future!-periode van de jaren 80 op de arbeidsmarkt en lieten toen ander gedrag zien, dan de jongeren die in de jaren 90 op de arbeidsmarkt kwamen, toen de bomen economisch tot in de hemel groeiden. Maar dat verschil is dus niet per se een verschil in voorkeuren van een generatie, maar een verschil in externe omstandigheden.
‘Generatieverschillen bestaan niet! Mand!’
Lang verhaal kort: het is voor alle praktische doeleinden beter om niet te veel waarde te hechten aan de veronderstelde verschillen tussen leeftijdscohorten. Of nog korter: generatieverschillen bestaan niet! Mand!
Lees ook
- De 3 belangrijkste denkfouten in het denken over arbeidsproductiviteit
- Ronald Dekker: ‘Is het informatieprobleem op de arbeidsmarkt wel op te lossen?’
- Is Thomas Piketty de nieuwe John Maynard Keynes (en gaan we straks veel minder werken)?
- Ronald Dekker over ‘praktisch denken’ en ‘onpraktisch doen’
- Komt de liefde voor flexibilisering wel van twee kanten?
