Alle artikelen

Praktijk

Ronald Dekker ziet dat het kabinet met de WW ‘zijn doel voorbij wil prikkelen’

Inkorten van de WW levert maar weinig extra werkenden op, berekende het CPB. En dat is ook goed verklaarbaar, zegt econoom Ronald Dekker. 'Soms prikkel je als beleidsmaker je doel voorbij.'

Ronald Dekker Geschreven door Ronald Dekker
Gepubliceerd op 24 september 2026
Ronald Dekker ziet dat het kabinet met de WW ‘zijn doel voorbij wil prikkelen’

In het nieuws de afgelopen week: het CPB laat weten dat uit hun schattingen blijkt dat een verkorting van de WW-duur amper een effect heeft op hoe lang mensen werkloos zijn. En dus ook amper een effect op hoe snel mensen een baan vinden. Zelfs halvering van de WW-duur levert volgens de berekeningen slechts 8.000 extra voltijdbanen op.

Zelfs halvering van de WW-duur levert volgens de berekeningen slechts 8.000 extra voltijdbanen op.

Dat was voor mij geen al te grote verrassing. Maar ik vermoed dat veel politici en andere beleidsmakers, binnen en buiten het kabinet-Jetten (en in het bijzonder Eelco Heinen), zich wel even achter de oren krabden. Want het was toch ‘evident’, we wisten toch ‘zeker’ dat wanneer je mensen minder of minder lang geld geeft als vervangend inkomen bij werkloosheid (of arbeidsongeschiktheid of ziekte), dat ze dan eerder weer aan het werk raken? Dat bleek toch ook uit al het economisch onderzoek ter zake?

Héél dicht bij 0

Dat laatste klopt. Uit het meeste onderzoek naar verlaging of verkorting van sociale zekerheidsuitkeringen wordt een effect gevonden en vaak ook een ‘statistisch signficant effect’. Maar dat dat effect ook meestal ‘héééééél dicht bij 0’ zit, haalt de populaire pers eigenlijk nooit. Het is daarom prijzenswaardig van de collega’s van het CPB dat ze die laatste bevinding – ‘er is amper een effect’ – nu wel prominent naar buiten brengen.

Het is namelijk ook prima te verklaren dat een halvering van de WW-duur maar heel weinig effect heeft op de baanvindkans van een uitkeringsgerechtigde. Het merendeel van de werkzoekenden met een WW-uitkering vindt sowieso binnen 6 maanden nieuw werk in een krappe arbeidsmarkt. Die gaan helemaal niet zitten wachten tot hun WW-aanspraken op zijn om dan pas te beginnen met zoeken. En dat doen ze niet alleen omdat het UWV daarop controleert, maar vooral omdat het helemaal niet zo leuk is om werkloos te zijn. Zeker niet in een samenleving die zoveel waarde hecht aan het hebben van betaald werk.

De prikkel werkt al

In economentermen hebben we het dan dus over de ‘prikkel om naar werk te zoeken’. Die is voor verreweg de meeste WW-gerechtigden dus ruim voldoende bij de huidige WW-duur, die voor veel mensen trouwens ook een stuk korter is dan de maximale duur van 2 jaar. Wanneer je dus die prikkel groter maakt door de WW-duur tot 1 jaar te beperken, is dat voor veel mensen met een WW-uitkering helemaal niet relevant. De grotere prikkel raakt alleen de groep die langer dan 1 jaar werkloos dreigt te zijn.

Dat werklozen niet hard genoeg naar werk zoeken is een groteske overschatting van de werkelijkheid.

En de suggestie van de maatregel is dan dat die groep langdurig werklozen niet hard genoeg naar werk zoeken. Maar ook dat is een groteske overschatting van de werkelijke situatie. De meeste uitkeringsgerechtigden (ook in de bijstand en andere uitkeringen) zoeken wél hard genoeg naar werk, maar worden simpelweg steeds afgewezen door werkgevers, wegens bijvoorbeeld onvoldoende gekwalificeerd, te weinig ervaring, te veel ervaring (nooit wegens te oud, want dat mag niet…), niet passend in het team (nooit wegens de verkeerde achternaam of huidskleur, want dat mag helemaal niet…).

Do incentives matter?

Met andere woorden: de uitkomst van wel of niet snel werk vinden hangt niet alleen af van de sollicitatie-inspanningen van de werkzoekende, maar net zo goed ook van het gedrag van werkgevers. Dus als je een klein deel van de werkzoekenden harder prikkelt, en werkgevers doen nog steeds hetzelfde, verandert er aan de uitkomsten niet veel. Een verwaarloosbaar deel van de werkzoekenden gaat nog harder zoeken en vind daarom wel ietsiepietsie sneller een baan. Dat is ‘amper een effect’ of een statistisch significant effect ‘hééééél dicht bij 0’.

Een veel groter deel van de werkzoekenden verandert het gedrag niet en vindt net zo snel of langzaam een baan als voorheen. En een fors deel van de WW-gerechtigden belandt sneller in de bijstand, met alle gevolgen voor hun inkomen van dien.

Het is goed dat nu uit onverdachte bron is benoemd dat dat risico van overprikkeling bestaat.

Deze effecten van een maatregel zijn veel groter, maar worden te vaak door economen buiten beschouwing gelaten. Omdat ze onder het motto ‘incentives matter’ altijd denken dat alleen ‘prikkels ertoe doen’. Maar ze vergeten dan dat prikkels maar voor een klein deel van de ‘doelpopulatie’ het ‘beoogde’ effect hebben. En dat er daarnaast ook effecten zijn die helemaal niet ‘beoogd’ zijn. En soms prikkel je daarmee je doel voorbij als economisch beleidsmaker. Het is goed dat nu uit onverdachte bron is benoemd dat dat risico van overprikkeling bestaat.

Over de auteur

Ronald Dekker is onafhankelijk arbeidseconoom bij RoDeO Labour market intelligence.

Lees ook

Gerelateerde berichten

Alle artikelen
De volgende stap in A.I. in staffing (en waarom je eigen database daarbij cruciaal is)

Alle arbeidsbemiddelaars hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in A.I. Maar de tools die jij hebt, heeft je concurrent ook, bleek gisteren tijdens het eerste zogeheten CTO Lab. Waar zit het onderscheidend vermogen van morgen dan nog?

Peter Boerman Peter Boerman Lees artikel
Ondanks zorgen over A.I. zit vraag naar developers weer in de lift

Ondanks de zorgen dat A.I. het grootste deel van het codeerwerk zou gaan overnemen, zit het aantal vacatures voor developers gewoon weer in de lift. A.I. heeft wel op een andere manier grote invloed: alle vacatures voor developers vrágen nu wel om kennis ervan.

Peter Boerman Peter Boerman Lees artikel
Welke invloed heeft politieke voorkeur op je selectie? Meer dan je misschien denkt…

Duurzaamheid in je cv na de winst van Biden, en er weer uit na die van Trump. Amerikaanse werknemers passen hun profiel massaal aan de politieke wind aan. En werkgevers belonen dat, zelfs ten koste van kwaliteit. Wat zegt onderzoek over politieke voorkeur bij werving?

Peter Boerman Peter Boerman Lees artikel

Altijd op de hoogte van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang de laatste updates, nieuws en uitnodigingen voor onze evenementen.