Alle artikelen

Diversiteit & inclusie

Wat werkt qua diversiteit, is zelden populair

Veel organisaties zéggen nog steeds werk te willen maken van diversiteit, maar schrikken terug voor de meest effectieve maatregelen, blijkt uit recent onderzoek. Terwijl ander onderzoek juist laat zien dat bias héél lang kan doorwerken.

Peter Boerman Geschreven door Peter Boerman
Gepubliceerd op 14 oktober 2026
placeholder Wat werkt qua diversiteit, is zelden populair

In 1958 zochten 2 bedrijven in Rochester (New York) allebei naar chemici. Eastman Kodak gaf aan open te staan voor mannen en vrouwen. De Haloid Company, het latere Xerox, wilde naar eigen zeggen alleen mannen. Dat mocht toen nog: tot de Amerikaanse Civil Rights Act van 1964 konden werkgevers in hun vacatures openlijk aangeven welk geslacht kandidaat hun voorkeur had. Kranten deelden hun vacaturepagina’s destijds zelfs nog op in Help Wanted: Male en Help Wanted: Female.

Amerikaanse kranten deelden hun vacaturepagina’s ooit op in Help Wanted: Male en Help Wanted: Female.

Economen Enghin Atalay (Federal Reserve Bank of Philadelphia), Lisa B. Kahn (University of Rochester) en Russell Weinstein (Michigan State University) doken recent in een groot archief van die oude advertenties. Ze analyseerden vacatures uit 3 grote Amerikaanse kranten tussen 1940 en 2000 (het laatste jaar dat gegevens beschikbaar waren), plus een plaatsingsgids voor afgestudeerden uit 1958. Hun bevindingen publiceerden ze onlangs op Econofact.

Mannenbanen beter betaald

In de kranten uit de jaren 40 vroeg 7% van de vacatures nog expliciet om mannen en 5% om vrouwen. Dat aandeel nam geleidelijk af, maar verdween pas halverwege de jaren 70 helemaal. In de plaatsingsgids uit 1958 noemde elke vacature een voorkeur: 72% zocht alleen mannen, 9% alleen vrouwen en de rest stond open voor beide. De banen waarvoor mannen werden gezocht, waren doorgaans hoger geschoold en beter betaald.

De banen waarvoor mannen werden gezocht, waren doorgaans hoger geschoold en beter betaald.

Dat lijkt simpelweg de tijdgeest. Maar de onderzoekers laten zien dat bedrijven met vergelijkbare functies op dezelfde arbeidsmarkt flink van elkaar verschilden, zoals Kodak en Haloid. En die verschillen hadden gevolgen. Een bedrijf met een duidelijk bovengemiddelde voorkeur voor mannen had in die functie in de jaren 60 een aandeel mannen dat zo’n 7 procentpunt hoger lag dan bij vergelijkbare concurrenten.

Een voorkeur die decennia blijft hangen

Het opvallendste is hoe lang dat doorwerkte. De onderzoekers koppelden de oude advertenties aan personeelsgegevens van 2000 bedrijven, die tot en met 1995 beschikbaar zijn. Lang nadat genderaanduidingen uit de vacatures waren verdwenen, hadden bedrijven die vroeger sterker op mannen mikten nog altijd meer mannen in die functies dan vergelijkbare bedrijven.

Wat in de vacature staat, zegt weinig over wie er binnenkomt.

De tekst van de advertentie veranderde dus, de werkelijkheid op de werkvloer veel minder. Wel zagen de onderzoekers vanaf halverwege de jaren 70 de verschillen tussen bedrijven iets kleiner worden, precies toen de handhaving van de antidiscriminatieregels werd aangescherpt. Volgens de auteurs past dat bij een effect van afdwingbaar beleid op juist de bedrijven die het meest discrimineerden. Maar vanaf de jaren 80 stokte de vooruitgang, en het resterende verschil bleef tot 1995 stabiel.

Mooie woorden in de vacature

Die les blijkt anno 2026 nog altijd actueel, ook in Nederland. Arbeidssocioloog Katharina Stückradt promoveerde op 1 oktober aan de Universiteit van Amsterdam op onderzoek naar diversiteitsbeleid bij werving in Nederlandse organisaties. Ze keek eerst naar vrijblijvende maatregelen, zoals een diversiteitsverklaring of specifieke functie-eisen in de vacaturetekst. Zulke maatregelen veranderen nauwelijks iets aan wie er uiteindelijk wordt aangenomen, concludeert ze.

Vrijblijvende maatregelen veranderen nauwelijks iets aan wie er uiteindelijk wordt aangenomen.

Een organisatie die alleen laat weten dat ze diversiteit belangrijk vindt, bereikt daarmee dus weinig. Daarvoor is beleid nodig dat echt ingrijpt in het wervingsproces. En daar zit het probleem, aldus Stückradt. De promovenda legde bijna 1.400 werknemers in Nederlandse organisaties een reeks maatregelen voor. Ruim 500 van hen waren betrokken bij werving en selectie. Ze kregen te horen dat hun organisatie het diversiteitsbeleid wilde vernieuwen en mochten aangeven wat ze zouden steunen, van een simpel statement tot harde quota.

Blinde vlek op eigen werkvloer

De steun nam sterk af naarmate een maatregel dieper ingreep in bestaande processen. Dat gold vooral voor managers die verantwoordelijk zijn voor werving, en met name in kleine organisaties. Harde quota voor vrouwen of etnische minderheden waren daarbij duidelijk het minst populair. Terwijl dat volgens Stückradt juist het soort maatregelen is dat het meeste effect kan hebben op diversiteit. Het effectiefste beleid is dus het minst geliefd, juist bij de mensen die het moeten uitvoeren.

‘Het is erg onwaarschijnlijk dat de meeste respondenten in volledig discrimineringsvrije organisaties werken.’

Dat gebrek aan steun hangt mogelijk samen met hoe werknemers hun eigen organisatie zien. In een enquête onder 3.000 werknemers dacht het merendeel dat er binnen de eigen organisatie niet wordt gediscrimineerd. Stückradt wijst op de vele veldexperimenten die aanzienlijke discriminatie op de Nederlandse arbeidsmarkt aantonen. ‘Het is erg onwaarschijnlijk dat de meeste respondenten in volledig discrimineringsvrije organisaties werken’, stelt ze dan ook, met gevoel voor understatement.

Ook bleek dat weinig werknemers wisten wat het diversiteitsbeleid van hun organisatie precies inhield. HR-medewerkers en hoger opgeleiden waren beter op de hoogte, maar ook bij hen was de kennis onvolledig. Wie niet ziet dat er een probleem is en niet weet welk beleid er geldt, zal ook weinig voelen voor ingrijpende maatregelen, is dan ook Stückradts conclusie.

Wat werkt dan wel?

De 2 recente onderzoeken wijzen min of meer dezelfde kant op. Het Amerikaanse onderzoek laat zien dat voorkeuren van werkgevers tientallen jaren doorwerken, ook als ze niet meer in de vacature staan, en dat alleen afdwingbaar beleid de verschillen enigszins verkleinde. Het Amsterdamse onderzoek onderstreept dat door te laten zien dat Nederlandse organisaties vooral steun geven aan symbolische maatregelen die weinig uithalen.

‘Betrek de mensen die met het beleid werken, zoals wervingsmanagers, bij de ontwikkeling ervan.’

Stückradt adviseert organisaties daarom niet te leunen op losse, symbolische stappen zoals een diversiteitsverklaring in de vacaturetekst. Combineer maatregelen zodat ze elkaar versterken, en ‘betrek de mensen die met het beleid werken, zoals wervingsmanagers, bij de ontwikkeling ervan. En veranker regels in bredere bestaande regelingen en communiceer daar duidelijk over.’ Dat laatste is geen detail, benadrukt ze: beleid dat niemand kent, werkt ook niet.

Zonder cijfers geen inzicht

De Amerikaanse onderzoekers sluiten af met een waarschuwing. De Equal Employment Opportunity Commission (EEOC), die sinds 1966 de samenstelling van het personeel bij grote bedrijven registreert, besloot in juli 2026 met die dataverzameling te stoppen omdat de rapportageplicht ’te duur’ zou zijn. Maar juist die cijfers maakten hun onderzoek mogelijk. Zonder zulke data wordt het volgens de auteurs veel lastiger om te volgen of vrouwen nog altijd tegen barrières aanlopen. Dat geldt natuurlijk ook voor Nederlandse organisaties: wie niet meet, ziet ook niet wat er misgaat.

Lees ook

Lees dit artikel volledig

Word lid van Werf& voor onbeperkte toegang tot alle artikelen, onderzoeken en exclusieve inzichten over de arbeidsmarkt.

Schrijf je nu in

Geen verplichtingen Opzegbaar per direct Veilig betalen

Gerelateerde berichten

Alle artikelen
placeholder ‘Stijgende werkloosheid migranten roept vragen op over discriminatie’

De werkloosheid onder mensen met een migratieachtergrond stijgt harder dan die onder andere Nederlanders. En ja, ook arbeidsmarktdiscriminatie is daarvoor een verklaring, stelt Hanneke Felten (Movisie). Maar goed nieuws: daar is dus ook wat aan te doen...

Werf& gastredacteur Werf& gastredacteur Lees artikel
placeholder Een tragikomedie over ouderen op de arbeidsmarkt: gaat dat werken?

Sinds gisteren draait de tragikomedie Laatbloeier in de Nederlandse bioscopen. Die film gaat gepaard met een oproep van een aantal partijen om meer aandacht aan ouderen op de werkvloer te besteden. Gaat dat nu eens wél werken?

Peter Boerman Peter Boerman Lees artikel
placeholder Terwijl Trump in het nauw zit, verhardt de juridische strijd om diversiteit

De midterms kunnen voor Trump slecht nieuws betekenen. Maar is dat ook meteen goed nieuws voor het onderwerp diversiteit in werving en selectie? Daar lijkt het nog niet meteen op...

Peter Boerman Peter Boerman Lees artikel

Altijd op de hoogte van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang de laatste updates, nieuws en uitnodigingen voor onze evenementen.