Mensen die migrant zijn en mensen met een migratieachtergrond zijn vaker werkloos dan mensen met een Nederlandse achtergrond, zo liet onderzoek van het CBS recent zien. De vraag is natuurlijk: hoe komt dat? Het CBS somt een heel rijtje mogelijke oorzaken op: van leeftijd tot opleidingsniveau. Opvallend is dat een verklaring die op basis van onderzoek sterk voor de hand ligt níet wordt gegeven in het bijbehorende rapport. Namelijk: discriminatie.
‘Arbeidsmarktdiscriminatie is in Nederland geen incident, het is eerder een patroon.’
Onder migranten steeg het werkloosheidspercentage van 5,8% in 2024 naar 6,9% in de eerste drie kwartalen van 2026, aldus het CBS. Ook onder de mensen die in Nederland zijn geboren van wie 1 of 2 ouders in het buitenland zijn geboren steeg de werkloosheid van 5,3% naar 6,0%. Die cijfers verbazen me eerlijk gezegd niet. Als onderzoeker op het gebied van discriminatie ken ik namelijk vele onderzoeken die aantonen dat arbeidsmarktdiscriminatie in Nederland geen incident is: het is eerder een patroon.
Een subjectieve ervaring?
Tegen slachtoffers van discriminatie wordt vaak gezegd dat het ‘alleen een gevoel is’ dat ze worden gediscrimineerd. Dat het niet te bewijzen is en er geen harde feiten zouden zijn. Maar onderzoekers doen praktijktesten om discriminatie wél aan te tonen. In deze praktijktesten sturen onderzoekers grote aantallen cv’s naar werkgevers. De reacties daarop worden bijgehouden. De cv’s zijn allemaal identiek op 1 ding na: de naam, het geboorteland of de foto. Zo kunnen de onderzoekers precies vaststellen of Mark met hetzelfde cv meer (of minder) kans heeft om uitgenodigd te worden dan Mohammed.
En wat blijkt dan? Alleen een andere naam kan al veel verschil maken tussen of je wel of niet uitgenodigd wordt voor een sollicitatiegesprek. In 1 van die onderzoeken had een sollicitant met een Nederlands klinkende achternaam zelfs 60% meer kans om door de eerste selectie te komen dan een sollicitant met een Arabisch klinkende achternaam. En staat er op het cv een geboorteland dat als islamitisch wordt gezien? Dan heeft die persoon minder kans om uitgenodigd te worden vergeleken met iemand met exact hetzelfde cv waarop Nederland als geboorteland staat.
Het valt in Nederland níet mee
En daar stopt het niet. Personen zonder migratieachtergrond die een strafblad hebben voor een geweldsdelict, hebben zelfs een grotere kans op een positieve reactie op hun sollicitatie dan personen met een migratieachtergrond zónder strafblad.
En mocht je misschien denken dat het in Nederland vast meevalt als je het vergelijkt met andere landen, dan heb ik slecht nieuws voor je. In Nederland heb je als sollicitant met een Marokkaanse achtergrond minder kans om te worden uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek dan als sollicitant met een Marokkaanse afkomst in Spanje. En als sollicitant met een Turkse afkomst heb je in Nederland minder kans om te worden uitgenodigd dan als sollicitant met een Turkse afkomst in Duitsland.
Als sollicitant met een Turkse afkomst heb je in Nederland minder kans dan in Duitsland.
Daarnaast blijkt uit onderzoek dat discriminatie op grond van huidskleur in Nederland evenveel voorkomt als in de Verenigde Staten. En mogelijk zelfs vaker. Of recent de discriminatie op de arbeidsmarkt nog verder is toegenomen, weten we niet precies. Maar in 2023 werd wel geconstateerd dat deze discriminatie in andere landen stabiel blijft. In Nederland lijkt er juist sprake van een toename.
Wat nu?
Het goede nieuws? Dat is dat er aan discriminatie op de arbeidsmarkt wél wat te doen is. Er zijn verschillende aanpakken, zoals beschreven in een ‘Gouden standaard’ voor werkgevers. Deze aanpakken zijn onderbouwd vanuit de wetenschap. Ten eerste is er voor de selectiefase de methode objectief werven en selecteren. Dat betekent dat je kandidaten zo eerlijk en onbevooroordeeld mogelijk beoordeelt. Je laat je niet leiden door de klik die je met iemand voelt, maar beoordeelt puur iemands competenties, kennis en vaardigheden die nodig zijn voor de functie.
Wie zie je voor je bij ‘een schoonmaker’? En wie bij ‘de directeur’?
Deze objectieve methode zorgt ervoor dat je je niet laat beïnvloeden door vooroordelen of stereotiepe beelden. Ieder mens heeft vooroordelen. Een voorbeeld. Stel, je denkt aan een ‘directeur’. Dan kan het zijn dat je onbewust aan een witte man denkt. Bij het woord ‘schoonmaker’ heb je waarschijnlijk weer een hele andere associatie.
Biased en Kahneman
In het boek Biased van professor dr. Jennifer Eberhardt wordt dat zeer kundig uitgelegd. Dat boek zou eigenlijk op het bureau van iedere recruiter moeten liggen. Net als het boek Thinking fast, thinking slow van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman. Om je leeswerk te besparen: Kahneman legt uit dat objectief werven en selecteren niet alleen discriminatie voorkomt, maar er ook voor zorgt dat je de beste kandidaat vindt voor de functie.
Een win-winsituatie dus. Steeds meer organisaties lijken dan ook de stap te (willen) maken naar objectief werven en selecteren. Dat een achternaam en geboorteplek nog altijd meer invloed kan hebben op iemands kansen op een baan dan talent en vaardigheden, zou immers ook geen enkele werkgever moeten accepteren.
Over de auteur

Dit artikel is geschreven door Hanneke Felten (Senior projectleider en onderzoeker discriminatie bij Movisie).
