Als het gaat om de invloed van A.I. op de wereld van werk lijken er wel dagelijks nieuwe onderzoeken te verschijnen, de ene dystopisch, de ander juist heel optimistisch, vaak nogal vanuit het eigen belang beredeneerd. Maar wat gebeurt er als je een paar van die onderzoeken onder elkaar zet? Valt er dan een rode draad in te ontdekken (behalve de veelgebruikte kleur blauw in de grafieken)? Laten we eerst maar even een aantal van die nieuwe bevindingen bekijken:
#1. A.I. herschrijft banen vaker dan dat het ze schrapt
Het beeld van A.I. als grote banenvreter klopt – in elk geval: voorlopig – niet, blijkt uit het Global Workforce Report van Workday, gebaseerd op enquêtes onder ruim 6.000 werknemers en HR-data van eigen klanten. Slechts 28% van de beslissers zegt hierin te verwacht door A.I. minder personeel nodig te hebben, 40% rekent vooral op hogere productiviteit. Functies veranderen wel: de vraag naar basale A.I.-vaardigheden (zoals prompten) piekte in januari en daalde daarna met 25%, terwijl de vraag naar toegepaste A.I.-vaardigheden (tools bouwen, workflows automatiseren) juist met 51% steeg.

Voor recruiters is een ander cijfer in het rapport overigens minstens zo relevant: 84% van de werkzoekenden zegt hier namelijk al A.I. te gebruiken bij het solliciteren en het mediane aantal sollicitanten per vervulde vacature steeg afgelopen jaar van 58 naar 69. Toch bleef de time-to-hire steken op zo’n 60 dagen. Meer volume dus, maar niet meer of snellere matches. ‘Werknemers wisselen misschien niet van baan, maar hun baan verandert om hen heen’, concludeert Workday-VP Phil Willburn daaruit.
#2. De vraag naar mensen groeit, maar wel: ánder talent
Ook ander onderzoek lijkt er (opnieuw: voorlopig) niet op te wijzen dat A.I. het personeelsbestand laat krimpen. Zo zegt 9 op de 10 Nederlandse CEO’s (50 van de in totaal 1.400 respondenten van de Global CEO Outlook van KPMG) te verwachten dat hun personeelsbestand de komende 3 jaar groeit. Tegelijk noemt 58% het tekort aan kennis en vaardigheden de grootste uitdaging op personeelsgebied en kijkt 84% door A.I. opnieuw naar wat ze van starters vragen.

In het rapport Tech-talent in transition ziet Randstad min of meer hetzelfde: 86% van de 1.100 wereldwijd ondervraagde organisaties wil zijn teams uitbreiden. Om A.I.-kennis binnen te halen is een biedstrijd ontstaan, waarin banken volgens dit rapport gemiddeld 13% en de zorg en life sciences zelfs 17% salarispremie betalen voor software engineers. IT-starters met specifieke A.I.-competenties verdienen volgens Randstad tot 79% meer dan vakgenoten zonder die kennis.

#3. Het juniorwerk belandt bij de senior
Hier begint het meer te schuren. Volgens het STEM Workforce Report 2026 van SThree, uitgevoerd onder ruim 4.000 bèta-technische professionals, ziet 40% van de Nederlandse respondenten dat senioren nu werk moeten doen dat vroeger bij junioren lag, omdat A.I. die instaptaken steeds vaker overneemt. Dat is fors meer dan bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk (29%) en de Verenigde Staten (27%).
Meer dan de helft van de Nederlandse professionals vreest groeiende afhankelijkheid van A.I.
Meer dan de helft van de Nederlandse professionals (51%) ziet bovendien het risico dat de groeiende afhankelijkheid van technologie, zoals AI, de aanwas van junioren vermindert – de groep die in de toekomst de huidige senior experts zou moeten opvolgen.

Opvallend: er worden ook volgens dit onderzoek niet mínder junioren aangenomen. Meer organisaties melden een stijging van junior-werving (42%) dan een daling (12%). Het probleem zit meer in wat die junioren nog te doen krijgen. Het werk waarmee ze ooit het vak leerden, gaat nu steeds naar A.I., en de controle daarvan naar senioren: 52% besteedt meer tijd aan het controleren van A.I.-werk dan 2 jaar geleden.
‘Als A.I. het junior-werk overneemt, verdwijnt niet alleen een taak – er verdwijnt een leermoment.’
‘Junior professionals leren hun vak door precies dit soort werk te doen: het is waar ze fouten maken, vragen stellen en ervaring opbouwen onder begeleiding van senioren. Als dat werk allemaal naar A.I. verschuift, verschuift de controle ervan naar diezelfde senioren, die daardoor minder tijd overhouden om die junioren te begeleiden. Als A.I. het junior-werk overneemt, verdwijnt niet alleen een taak – er verdwijnt een leermoment’, aldus Margot van Soest, managing director van SThree Nederland.
#4. Wie minder zelf doet, leert minder
Onder software developers is dat leerprobleem inmiddels al goed voelbaar. Uit onderzoek van Adaptavist onder 1.000 developers, van wie 200 in Nederland, blijkt dat 57% van de Nederlandse developers zich inmiddels zorgen maakt over de eigen carrière op lange termijn. Ook zegt 70% te vrezen dat junioren te afhankelijk worden van A.I. en 65% zegt zelf minder te leren, omdat ze zelf minder code schrijven. Het werk verschuift van maken naar managen: voor 61% hoort het aansturen van AI-agents inmiddels bij het dagelijkse werk.

Een cijfer uit het internationale rapport zegt hier overigens veel over de huidige cultuur. De helft (50%) van alle ondervraagde developers zegt A.I. vooral te gebruiken om aan het management te laten zien dat ze het gebruiken, niet zozeer omdat ze zelf geloven er betere resultaten mee te kunnen halen. En 58% ziet A.I.-gebruik zelfs een formele KPI worden, terwijl slechts 22% dat een zinvolle maatstaf zegt te vinden.

#5. De koplopers dragen de zwaarste last
Dat extra controlewerk die met A.I. gepaard gaat, komt overigens ook wel weer met een prijs, zo blijkt uit de meest recente State of Work-Life Wellness-studie van welzijnsplatform Wellhub, onder ruim 5.000 werknemers in 10 landen. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat 40% van de meest intensieve A.I.-gebruikers een hogere werkdruk ervaart, tegen 15% van wie A.I. nauwelijks gebruikt. Van deze zogenoemde A.I.-pioniers heeft 24% zelfs dagelijks burn-outklachten.

Juist de mensen die organisaties het hardst nodig hebben in hun A.I.-transitie, lopen het meeste risico om uit te vallen of op te stappen, stelt dit onderzoek: 87% van hen zou overwegen te vertrekken bij een werkgever die te weinig aandacht heeft voor welzijn. Duidelijkheid lijkt overigens wel te helpen. Waar het A.I.-beleid helder is gecommuniceerd, voelt 77% van de medewerkers zich in staat om met veranderingen om te gaan. Wie niet eens weet of er beleid is, komt uit op slechts 39%.
#6. De werkvloer praat niet mee
Dat het soms op de werkvloer schuurt, ligt zo niet alleen aan de technologie zelf, maar ook aan de manier waarop die wordt ingevoerd. Kijken we naar de maakindustrie, dan blijkt bijvoorbeeld dat 34% van de operationeel medewerkers A.I. hier ziet als bedreiging voor het eigen vakmanschap, aldus De Slimste Fabriek van Nederland, een recent rapport van Fellowmind na onderzoek onder 435 vooral operationeel medewerkers.

Het probleem lijkt vooral in de uitvoering te zitten. Zo zegt 58% dat er bij beslissingen over digitalisering onvoldoende rekening wordt gehouden met de werkvloer, 45% krijgt te weinig training en slechts 22% zegt dat hun organisatie echt A.I.-beleid kent. Ook hier voelen juist de jonge, intensieve gebruikers de meeste druk: 41%, tegen 23% van de 55-plussers. Wat gebrek aan inspraak betreft, sluit dit onderzoek aan bij dat van Randstad, waar 31% van de Nederlandse werknemers zei geen enkele inspraak te ervaren bij de invoering van A.I. in hun werk.

#7. Werkgevers zoeken oordeelsvermogen, geen A.I.-gebruik
En dan het onderzoek waar alles min of meer samenkomt. HR-platform HiBob vroeg recent 1.200 A.I.-beslissers, van wie 106 in Nederland, naar hoe zij de stand van zaken zien. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat 48% van de Nederlandse werkgevers A.I.-vaardigheid inmiddels meeweegt in promoties en prestatiescores.

Ongeveer 1 op de 4 zegt daarbij programmeren of zelf automatiseringen bouwen nauwelijks belangrijk te vinden. Werkgevers willen wel dat medewerkers open zijn over hun A.I.-gebruik (68%), niet meegaan in vleiende A.I.-antwoorden (66%), de uitkomsten controleren (64%) en de grenzen van hun eigen kennis herkennen (63%).
‘Managers zijn over het algemeen geen sterke gedragsgerichte interviewers.’
Opvallend: 69% zegt dat managers die vaardigheden betrouwbaar kunnen beoordelen in functionerings- en beoordelingsgesprekken. Maar slechts 25% van de managers vraagt er in gesprekken echt op door, en een even groot aantal leidt hun managers daar ook in op. En dat zouden ze beter wel kunnen doen, zegt Ken Matos van HiBob. ‘Managers zijn over het algemeen geen sterke gedragsgerichte interviewers.’

De rode draad: oordeelsvermogen wordt schaars
Leg de 8 onderzoeken naast elkaar en er tekent zich een duidelijke rode draad af. A.I. schrapt nog weinig banen, maar verschuift het werk van zelf doen naar controleren en beoordelen. Dat controlewerk komt vooral terecht bij de mensen die het al kunnen en doen: senioren en koplopers, die daardoor hogere werkdruk ervaren. Tegelijk verdwijnt het werk waarmee junioren dat oordeelsvermogen ooit opbouwden. En precies dat vermogen, niet het vermogen om een prompt te typen, is wat werkgevers zeggen te zoeken.
Iedereen zegt A.I.-talent te zoeken, maar wat ze echt zoeken is: menselijk oordeel.
Voor wie nadenkt over A.I. in recruitment betekent dat bijvoorbeeld dat steeds meer de vraag wordt of iemand snel genoeg leert om het volgende probleem op te lossen. Ook verdient interne mobiliteit een tweede blik, nu interne overstappen volgens Workday bij 57% van de werkgevers dáálden en 49% van de medewerkers volgens Randstad vindt dat hun manager zich blindstaart op hun functietitel. En wie A.I.-vaardigheid wil toetsen, moet vooral leren vragen te stellen die beoordelingsvermogen blootleggen. Wanneer zette je A.I. bewust níet in? En welke fout in A.I.-output heb je op tijd ontdekt?