Nieuwe medewerkers leren tijdens hun onboarding hoe de organisatie werkt. Ze maken kennis met de cultuur, systemen, processen, veiligheidsregels en verwachtingen die bij hun functie horen. Maar nu A.I. steeds vaker onderdeel wordt van het dagelijkse werk, ontbreekt in veel onboardingprogramma’s nog een essentieel onderwerp: A.I.-geletterdheid. Dat gaat niet alleen over weten hoe je een goede prompt schrijft. Het betekent dat medewerkers begrijpen wat A.I. kan, waar de beperkingen liggen en hoe ze A.I. verantwoord, kritisch en effectief kunnen inzetten.
Trainen in A.I.-geletterdheid is veel meer dan leren hoe je een prompt schrijft.
Generatieve A.I. verschuift snel van een losse tool naar een algemene werkvaardigheid. Medewerkers gebruiken A.I. bijvoorbeeld om informatie samen te vatten, ideeën te ontwikkelen, teksten op te stellen, analyses te ondersteunen of repetitieve werkzaamheden te versnellen. Daarmee ontstaat een nieuwe vraag voor organisaties. Niet alleen: welke A.I.-tools stellen we beschikbaar? Maar vooral: weten medewerkers hoe ze deze tools verantwoord moeten gebruiken?

Als iedere medewerker dit zelf moet ontdekken, ontstaan grote verschillen. De ene collega gebruikt nauwelijks A.I., terwijl een andere medewerker vertrouwelijke informatie invoert in een tool zonder goed te weten wat daarmee gebeurt. Weer iemand anders neemt een overtuigend geformuleerd A.I.-antwoord over zonder de inhoud te controleren. Juist daarom is onboarding een logisch moment om een gezamenlijke basis te leggen.
Essentiële vragen
Door A.I.-geletterdheid standaard onderdeel te maken van een onboardingsproces, kan een organisatie vanaf de eerste werkdag duidelijk maken wat verantwoord A.I.-gebruik volgens hen betekent. Een goede introductie hoeft daarbij geen uitgebreide technische A.I.-training te zijn. Misschien zelfs wel: integendeel. Nieuwe medewerkers moeten vooral leren begrijpen hoe A.I. zich verhoudt tot hun dagelijkse werk.
Nieuwe medewerkers moeten leren begrijpen hoe A.I. zich verhoudt tot hun dagelijkse werk.
Daarbij zijn enkele vragen essentieel:
- Welke A.I.-tools mogen medewerkers gebruiken en waarvoor?
- Welke bedrijfs-, klant- en persoonsgegevens mogen niet in A.I.-systemen worden ingevoerd?
- Wanneer moet een medewerker A.I.-output controleren (en wanneer hoeft dat niet)?
- Hoe herken je mogelijke fouten, verzonnen informatie of vooroordelen in A.I.-output?
- Voor welke werkzaamheden kan A.I. juist veel tijd besparen?
- Wanneer blijft menselijke expertise of besluitvorming noodzakelijk?
Door deze onderwerpen vanaf het begin te bespreken, wordt verantwoord A.I.-gebruik onderdeel van de manier waarop iedereen binnen de organisatie werkt.
A.I.-geletterdheid: méér dan leren prompten
Veel A.I.-trainingen beginnen en eindigen nu nog altijd bij prompting. Dat is nuttig, maar te beperkt. Een A.I.-geletterde medewerker hoeft niet precies te begrijpen hoe een groot taalmodel technisch is opgebouwd. Wel moet die medewerker voldoende begrijpen om kritisch met de technologie te kunnen werken.
Een A.I.-geletterde medewerker hoeft niet te snappen hoe een taalmodel technisch is opgebouwd.
Dat betekent bijvoorbeeld weten dat een A.I.-model een zelfverzekerd antwoord kan geven dat feitelijk onjuist is. Dat de kwaliteit van de input invloed heeft op de output. Dat gevoelige informatie extra aandacht vraagt. En dat een medewerker uiteindelijk zelf verantwoordelijk blijft voor wat er met A.I.-output gebeurt. Daarnaast hoort ook praktische vaardigheid bij A.I.-geletterdheid. Medewerkers moeten leren herkennen wanneer A.I. daadwerkelijk waarde toevoegt. Niet elke taak wordt immers beter met behulp van A.I.
Onboarding creëert gedeeld vertrekpunt
Het grote voordeel van onboarding is dat organisaties niet hoeven te wachten totdat medewerkers zelf vragen gaan stellen over A.I. Elke nieuwe medewerker krijgt dezelfde basis mee en dat creëert dan ook een gedeelde taal binnen de organisatie. Een marketeer krijgt immers te maken met andere A.I.-vraagstukken dan iemand in HR, finance, klantenservice of software development.
Een marketeer krijgt te maken met andere A.I.-vraagstukken dan iemand in HR.
Een praktisch onboardingsmodel kan daarom uit drie lagen bestaan: een organisatiebrede basis over verantwoord A.I.-gebruik, praktische oefeningen met herkenbare werksituaties en vervolgens verdieping die aansluit op de functie van de medewerker. Zo wordt A.I.-geletterdheid geen eenmalige training, maar het begin van verdere ontwikkeling.
Ook vanuit regelgeving belangrijker
Er is bovendien een juridische reden om het onderwerp serieus te nemen. Binnen de Europese AI Act speelt A.I.-geletterdheid expliciet een rol. Organisaties die A.I.-systemen aanbieden of gebruiken moeten, afhankelijk van hun rol en context, maatregelen nemen om te zorgen voor een voldoende niveau van A.I.-geletterdheid bij medewerkers en andere personen die namens hen met A.I.-systemen werken.
Binnen de Europese AI Act speelt A.I.-geletterdheid expliciet een rol.
Dat maakt A.I.-geletterdheid breder dan alleen een innovatie- of HR-thema. Het raakt ook governance, compliance en risicomanagement. Onboarding is daarvoor een logisch startpunt, omdat organisaties daar structureel kunnen vastleggen welke basiskennis iedere medewerker meekrijgt.
Van A.I.-beleid naar A.I.-gedrag
Een organisatie kan een uitstekend A.I.-beleid op papier hebben. Maar uiteindelijk bepaalt het gedrag van medewerkers hoe verantwoord A.I. in de praktijk wordt toegepast. Precies daar kan onboarding het verschil maken. Wie vanaf de eerste werkdag leert om A.I.-output kritisch te beoordelen, zorgvuldig met informatie om te gaan en bewust te bepalen wanneer A.I. wel of niet geschikt is, ontwikkelt andere gewoontes dan iemand die deze technologie volledig zelf moet ontdekken.
A.I.-geletterdheid is niet alleen iets voor medewerkers die geïnteresseerd zijn in technologie.
Daarom moet je A.I.-geletterdheid niet zien als tijdelijke training voor medewerkers die geïnteresseerd zijn in technologie. Het wordt steeds meer een basisvaardigheid voor werken in een organisatie waarin mens en A.I. naast elkaar functioneren. We leren nieuwe medewerkers tenslotte ook hoe ze omgaan met bedrijfsdata, digitale veiligheid en interne systemen. Waarom zouden we ze dan niet leren hoe ze verantwoord samenwerken met A.I.?
Meer weten?
Lees dit artikel volledig
Word lid van Werf& voor onbeperkte toegang tot alle artikelen, onderzoeken en exclusieve inzichten over de arbeidsmarkt.
Geen verplichtingen Opzegbaar per direct Veilig betalen
