Ik ben fan van De Verraders. Mensen die elkaar proberen te doorgronden, overal aanwijzingen zien en soms zo overtuigd raken van hun redenering dat niemand hen nog op andere gedachten kan brengen. Als headhunter vind ik dat boeiend om te volgen. Zeker aan de Ronde Tafel, wanneer vermoedens beschuldigingen worden en iedereen probeert de anderen van zijn gelijk te overtuigen.
Blijkbaar kan hóe iemand zijn punt maakt zwaarder wegen dan het punt zelf.
Wat me daar telkens opvalt: als kijker weet ik wie de verraders zijn. Ik weet dus ook wanneer iemand met zijn beschuldigingen helemaal goed zit. En toch betrap ik mezelf erop dat ik denk: moet je iemand zo aanspreken? Ik geef die persoon gelijk, maar ondertussen irriteert hij me. Blijkbaar kan de manier waarop iemand zijn punt maakt zwaarder wegen dan het feit dat hij gelijk heeft.
Naam en oordeel
In sollicitatiegesprekken gebeurt hetzelfde. Met dat verschil dat wij achteraf een beoordeling over de ander schrijven. En dan wordt ‘ik vond het geen aangenaam gesprek’ soms wel erg gemakkelijk ‘de kandidaat reageert defensief op kritische vragen’. Neem iemand die in 4 jaar tijd 3 keer van werkgever veranderde. Daar wil je als recruiter meer over weten. Maar als je begint met ‘Je bent wel een jobhopper’, vraag je iemand vooral om jouw oordeel te weerleggen.
Als je begint met ‘Je bent wel een jobhopper’, stel je geen open vraag.
Je hebt nog niet gehoord waarom hij vertrok, maar je hebt er al een naam voor. En een oordeel. Vervolgens legt die kandidaat uitvoerig uit waarom het niet aan hem lag. Hij kiest zijn woorden voorzichtig, probeert je aannames te corrigeren en komt daarbij misschien wat gespannen over. Wat noteer je dan? Dat hij weinig verantwoordelijkheid neemt? Moeilijk met feedback omgaat? Of ook dat jij hem eerst een etiket hebt opgeplakt?
Een vraag met een toon
We praten in ons vak veel over objectief beoordelen. We werken met scorecards, competenties en vaste vragen. Maar een vraag op papier heeft geen toon. De recruiter die ze stelt wel. ‘Waarom ben je daar eigenlijk vertrokken?’ kan belangstelling uitdrukken, maar ook ongeloof. Zeker als er ook nog een ‘alweer’ bij komt, een zucht of een opgetrokken wenkbrauw.
We denken graag dat we tijdens een interview ontdekken hoe iemand is. Maar is dat ook zo?
We denken graag dat we tijdens een interview ontdekken hoe iemand is. Soms zien we vooral hoe iemand op ons reageert. Dat onderscheid doet ertoe als we op basis van dat gesprek adviseren om iemand wel of niet aan te nemen. Omgekeerd gebeurt het ook. ‘Waarom zou ik voor dit bedrijf kiezen?’ is een terechte vraag. Zeker als iemand goed zit en ik degene ben die hem benaderd heeft. Dan mag hij verwachten dat ik kan vertellen waarom deze stap interessant zou zijn.
Overtuig mij maar eens
Alleen hoor ik soms in zo’n vraag vooral: overtuig mij maar eens. Alsof ik eerst moet bewijzen dat het bedrijf zijn aandacht waard is. Dan denk ik niet meer na over wat deze stap hem kan bieden, maar over hoe hij straks bij mijn klant aan tafel zit. De vraag is terecht, maar door de toon krijg ik twijfels die er voordien niet waren.
Bij een terechte vraag kan ik door de toon twijfels krijgen die er eerst niet waren.
Ook dat is informatie. Zeker bij iemand die straks een team moet leiden of moeilijke gesprekken met klanten zal voeren. Maar voor ik daar ‘arrogant’ van maak, wil ik weten of ik dat gedrag ook elders terugzie. En of ik niet gewoon moeite heb met een kandidaat die mij eens stevig bevraagt.

Niet laten afschepen
Onze eigen directheid vinden we doorgaans goed te verklaren. We willen doorvragen, laten ons niet afschepen en durven lastige onderwerpen aan te snijden. Bij de kandidaat noemen we diezelfde directheid al sneller lastig. Zo krijgt degene die ons het aangenaamste gesprek bezorgt misschien ook het meeste krediet.
Een kandidaat stevig ondervragen is op zich geen prestatie.
Dat lijkt me voor recruiters een relevanter probleem dan de vraag of we wel kritisch genoeg durven te zijn. Een kandidaat stevig ondervragen is op zich geen prestatie. Je moet er ook iets door te weten komen. Als iemand vooral bezig is zich tegen jouw aannames te verdedigen, ben je na een uur misschien heel overtuigd van je oordeel, maar weet je nog steeds niet waarom die 3 banen zo kort duurden.
Bij De Verraders hoort dat bij het spel. Maar een sollicitatiegesprek is geen spel. Ik hoef daar niemand te ontmaskeren. Ik wil weten of iemand geschikt is voor een functie. Dus voor ik ‘Reageert defensief’ in mijn rapport noteer, kijk ik liever ook even naar mijn eigen vraag en de toon waarop ik die stelde. Anders zegt die beoordeling misschien meer over hoe ik het gesprek voerde dan over de kandidaat.
Over de auteur
Isabel Verhelst is een resultaatgerichte, no-nonsense coach met een passie om mensen te verbinden. Ze is eigenaar en oprichter van Talent to Match, een boutique bureau met de focus op top C-level talent dat perfect past bij het DNA van de organisatie. Haar overtuiging: wie je binnenhaalt, bepaalt waar je bedrijf over 3 jaar staat. Op deze site schrijft ze elke 2 weken op dinsdag een blog.
Lees ook
- ‘Employer branding is te vaak een excuus om juist níet zichtbaar te zijn’
- Durf jij de briefing te challengen?
- ‘Competentiematrixen…? De besten verraden zichzelf al in 5 minuten’
- De keuze van Isabel: Waarom explosieve diners me soms meer leren dan interviews
- Waarom we briljante leiders afwijzen – soms nog voor ze één woord gezegd hebben
- Alle keuzes van Isabel
