Recruitment en religie: de worsteling en de vrees voor gedoe
'We zijn doorgeschoten in het idee dat de werkvloer ‘neutraal’ moet zijn', kopte Trouw vorige week. Steeds meer recruiters lijken inderdaad te worstelen met religie. Maar het probleem lijkt hem volgens onderzoek vooral te zitten in de verwachte reactie van collega’s en klanten.
Op de werkvloer wordt het niet alleen steeds moeilijker om over politiek te praten, ook religie wordt een steeds meer beladen thema. Inclusie-expert Ashmita Krishna Sharma (foto) constateerde vorige week nog in Trouwhoe organisaties worstelen met het begrip ‘neutraliteit’. ‘Zo’n 42% van Nederland geeft aan gelovig te zijn. Laten we deze helft echt bij de voordeur in de kou staan?’, schreef de oprichter van bureau Sparkling-gems min of meer retorisch.
Wie een kruisje draagt op de profielfoto maakt mínder kans op een uitnodiging.
Maar daar lijkt het dus wel steeds meer op. Althans: recruiters blijken niet zo happig op gelovigen. Wie een kruisje draagt op de profielfoto, of op het cv vermeldt dat hij vrijwilliger is in de parochie of de moskee, maakt mínder kans op een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek, bleek bijvoorbeeld eerder dit jaar uit onderzoek van Louise Devos, Louis Lippens en Stijn Baert van de Universiteit Gent. Maar het opvallendste zat eigenlijk niet eens zozeer in deze uitkomst, maar in het waarom ervan.
De verwachte reactie is bepalend
De onderzoekers lieten Vlaamse, Brusselse en Waalse recruiters fictieve profielen beoordelen, 708 beoordelingen in totaal. Ze varieerden de naam (Belgisch, Pools of Turks), een religieus symbool op de foto en het soort vrijwilligerswerk. Kandidaten die recruiters als christen inschatten, kregen daarbij 7,2 procentpunt minder vaak een uitnodiging dan kandidaten zonder herkenbare levensbeschouwing. Bij moslims was dat 4,8 procentpunt, bij atheïsten 6,4 procentpunt.
Recruiters straffen niet het geloof af, maar de reactie die ze van anderen verwachten.
Het is dus niet 1 specifiek geloof dat wordt ‘afgestraft’, maar het feit dat er überhaupt een overtuiging zichtbaar is. Het sterkste signaal bleek vrijwilligerswerk in een kerk of moskee: 6,8 procentpunt minder kans dan dezelfde inzet bij een buurtvereniging. En dat terwijl recruiters de openlijk christelijke en islamitische kandidaten juist als iets eerlijker, aangenamer en nauwkeuriger inschatten.
Aan het vertrouwen in de kandidaat lag het dus niet. Recruiters verwachtten vooral dat collega’s (en soms: klanten) minder graag met zo iemand zouden samenwerken. Religieus engagement werd gelezen als afstand tot de meerderheid, terwijl seculier vrijwilligerswerk bij minderheidskandidaten eerder juist als teken van integratie geldt.
In een lastige positie
Daarmee zit de recruiter in een lastige positie. Die discrimineert dus niet uit eigen afkeer van gelovigen, maar anticipeert op wat hij of zij denkt dat de organisatie wil. Juridisch maakt dat overigens geen enkel verschil: discriminatie op grond van geloof is in België en Nederland verboden, ook als het niet zo bedoeld is. De onderzoekers pleiten daarom voor meer aandacht voor religie als aparte discriminatiegrond, omdat antidiscriminatiebeleid nu vooral om etnische herkomst draait.
Wat neutraliteit precies betekent, ligt minder vast dan het op het eerste gehoor klinkt.
Wie religie liever buiten de bedrijfsdeuren houdt, grijpt vaak naar één woord: neutraliteit. Maar wat dat precies betekent, ligt minder vast dan het op het eerste gehoor klinkt. Jogchum Vrielink, hoogleraar recht en religie aan UCLouvain en KU Leuven, sprak recent in De Standaardover ‘het neutraliteitsbeginsel van Schrödinger’: tot je een openbare dienst binnenstapt, weet je niet welke versie van neutraliteit je er aantreft.
Hoofddoekenverbod
Dat bleek recent bijvoorbeeld bij lerares Hadija Amajoud, die werd ontslagen omdat ze zich niet neerlegde bij het hoofddoekenverbod van het provinciaal onderwijs Oost-Vlaanderen. Het Vlaams Mensenrechteninstituut zag discriminatie, de rechtbank van eerste aanleg niet.
Ook private werkgevers beroepen zich er steeds vaker op. Een bekende zaak is die van beveiliger G4S, die ooit een receptioniste verbood een hoofddoek te dragen. Het Europese Hof van Justitie oordeelde dat zo’n verbod kan, maar onder strenge voorwaarden: vastgelegd in het arbeidsreglement, geldend voor álle religieuze, politieke en levensbeschouwelijke tekens, en strikt noodzakelijk. Wie zegt neutraal te willen overkomen op klanten, kan volgens Vrielink niet verantwoorden dat medewerkers zonder klantcontact ook onder het verbod vallen.
Ook in Nederland geen theoretische kwestie
Dat het in de praktijk nogal eens misgaat, laten de meldingen zien. Het College voor de Rechten van de Mens kreeg in de eerste helft van 2025 alleen al 87 meldingen over discriminatie op grond van godsdienst, tegenover 120 in heel 2024. De hoofddoek op het werk was een terugkerend thema. Zo oordeelde het College dat een hotel en congrescentrum discrimineerde door 2 sollicitanten af te wijzen vanwege hun wens tijdens het werk een hoofddoek te dragen, en door medewerkers daarover vragen te stellen.
De hoofddoek op het werk is een terugkerend thema.
Eind 2025 kreeg een servicemonteur van een brandpreventiebedrijf bijna 19.000 euro mee, nadat hij na 3 werkdagen was ontslagen wegens zijn geloof. Hij wilde tijdens het werk bij klanten kunnen bidden en niet bij varkens werken. In België ziet Unia hetzelfde beeld: in 91% van de dossiers over geloof gaat het om de islam, en werk is al sinds 2023 het domein waar discriminatie het vaakst opduikt. Woordvoerster Carole Poncin wijst vooral op vrouwen die naast een baan grijpen omdat ze een hoofddoek dragen.
In Amerika moet de werkgever meebewegen
Elders gaat het anders. In de Verenigde Staten en Canada geldt een plicht tot reasonable accommodation: vraagt een werknemer om een aanpassing vanwege zijn geloof, dan moet de werkgever daarin meegaan, tenzij dat onevenredig zwaar is. In Europa bestaat zo’n plicht alleen voor handicap, eigenlijk niet voor religie.
Die Amerikaanse lat ligt sinds 2023 bovendien hoger. In de zaak Groff v. DeJoy weigerde een evangelische postbode op zondag te werken. Het Supreme Court oordeelde unaniem dat een werkgever zo’n verzoek niet meer kan afwijzen op basis van een minimale last, maar moet aantonen dat het aanzienlijke extra kosten oplevert voor de bedrijfsvoering.
De Amerikaanse toezichthouder EEOC maakt van religie inmiddels een speerpunt.
De Amerikaanse toezichthouder EEOC maakt van religie inmiddels een speerpunt. Sinds januari 2025 spande de instantie 16 rechtszaken aan wegens religieuze discriminatie en haalde ze ruim 63 miljoen dollar op voor gelovige werknemers. Daaronder een schikking van 21 miljoen dollar met Columbia University over antisemitische intimidatie en 850.000 dollar van het Venetian Resort in Las Vegas, dat werknemers van verschillende geloven aanpassingen zou hebben geweigerd.
De nieuwste frontlinie: A.I.
Hoe ver dat kan reiken, bleek deze zomer. Software-ontwikkelaar Erin Maus uit North Carolina vroeg in april een vrijstelling aan om geen A.I. te hoeven gebruiken in haar werk. Ze is unitarisch-universalist en voerde ethische en milieubezwaren aan die volgens haar botsen met haar geloof. Met hulp van een arbeidsrechtadvocaat en haar dominee kreeg ze half mei haar zin. Ze schrijft en controleert haar code nu weer met de hand.
Arbeidsrechtjuristen verwachten dat ze niet de laatste is, zeker nu paus Leo XIV in zijn encycliek Magnifica humanitas waarschuwt dat A.I. de menselijke waardigheid kan aantasten. Voor werkgevers die A.I.-gebruik verplicht stellen, ligt er zo ineens een vraag op tafel die weinig HR-afdelingen hadden voorzien. Of zo’n verzoek in Nederland of België kans maakt, is overigens twijfelachtig: de werkgever heeft hier meer ruimte om nee te zeggen, al moet ook die weigering juridisch te verantwoorden zijn.
Liever uitleggen dan verbieden
Wat moeten recruiters en werkgevers er dan mee? Koen Van Laer, die aan UHasselt onderzoek doet naar diversiteit op de werkvloer, ziet dat gelovige werknemers vaak klem zitten, zegt hij in De Standaard: een deel van zichzelf verbergen, of zichtbaar zijn en negatieve reacties riskeren. Werkgevers die religie weren uit angst voor collega’s of klanten, plaatsen die angst volgens hem boven het welzijn van hun mensen en maken het zichzelf moeilijker om talent aan te trekken en te houden.
‘Werkgevers die religie weren uit angst, maken het zichzelf moeilijker om talent aan te trekken.’
Zijn advies: wees minder bang voor gelovigen, neem verzoeken serieus en kijk kritisch naar regels die vanzelfsprekend lijken. Flexibelere roosters helpen de collega die wil bidden, maar ook de ouder die naar de crèche moet. Een breder aanbod in de kantine bedient wie halal of koosjer eet, maar ook vegetariërs. En kan iets echt niet, om redenen van veiligheid, hygiëne of functie-eisen, leg dan uit waarom. Dat wekt meer begrip dan schermen met neutraliteit, zeker omdat veel bedrijfsgebruiken, van kerstborrel tot sinterklaasfeest, zelf allesbehalve neutraal zijn.
Merkwaardige uitsluitingsgrond
Voor recruiters ligt daar misschien de kern. Het UGent-onderzoek suggereert dat zij niet zozeer zelf een probleem hebben met geloof, maar een probleem verwachten bij anderen. Wie die verwachting ongemerkt laat meewegen in een selectie, maakt van een vermoeden een (merkwaardige) uitsluitingsgrond. De vraag is dus niet alleen hoe de kandidaat zich presenteert, maar ook hoe goed de organisatie eigenlijk weet wat haar eigen mensen (en klanten) aankunnen.
Kandidaten selecteren voor een baan op basis van godsdienst is in principe niet toegestaan.
En dat natuurlijk ook weer binnen bepaalde grenzen. Kandidaten selecteren voor een baan op basis van godsdienst is namelijk in principe niet toegestaan in Nederland. Je mag er dus ook als recruiter niet naar vragen. Maar voor elke wet geldt een uitzondering, zo ook voor de Awgb. Als religie een fundamenteel onderdeel uitmaakt van de identiteit van de organisatie, zoals bij het Leger des Heils, mag deze ‘gewoon’ de voorkeur geven aan een kandidaat met een bepaalde geloofsovertuiging.
We zijn uitverkocht. Maar goed nieuws!Arbeidsmarkttrends 2027-2030 is volgeboekt. Goed nieuws: op 28 januari 2027 organiseren we een tweede editie, met dezelfde sprekers en hetzelfde programma. Zorg dat je er alsnog bij bent.Bekijk de editie van 28 januariAl jaren geven de beste sprekers en specialisten een arbeidsmarktupdate en een doorkijkje naar de arbeidsmarkt van de […]
Duurzaamheid in je cv na de winst van Biden, en er weer uit na die van Trump. Amerikaanse werknemers passen hun profiel massaal aan de politieke wind aan. En werkgevers belonen dat, zelfs ten koste van kwaliteit. Wat zegt onderzoek over politieke voorkeur bij werving?
Over 'slimme camerabrillen' is wereldwijd veel te doen. Oók,of liever gezegd: steeds vaker, in recruitment. Want wie geeft nu eigenlijk het antwoord op jouw vragen? En wat kun je ertegen doen?
De werkloosheid onder mensen met een migratieachtergrond stijgt harder dan die onder andere Nederlanders. En ja, ook arbeidsmarktdiscriminatie is daarvoor een verklaring, stelt Hanneke Felten (Movisie). Maar goed nieuws: daar is dus ook wat aan te doen...